Одредница

вра̑г

мтом 1, стр. 415

вра̑г

враг

Лема

враг

Извор

том 1, стр. 415, редослед 34

  1. 1.

    (мн. вра̏гови и вра̑зи, ген. враго́ва̄ и вра̏го̄ва̄) празн. по народном веровању натприродно биће које је оличење зла, ђаво, сотона.

    мн. — множинаген. — генитивпразн. — празноверје
    — Све ће враг однијети.
    Ћип.
    Силно с стресе као врази да га муче.
    Ил.
  2. 2.

    непријатељ.

    archaic
    заст. — застарело
    — Ја у вама
    — и ми сви не видимо више нашега ректора него пандура наших враrова. Ћал. Врази сужну домовину тлаче, чуј де, мати, како она плаче.
    Радич.
  3. 3.а.

    назив за било које биће, предмет и др. у љутњи, грдњи, негодовању и сл.

    folk
    нар. — народскидр. — другосл. — слично
    — Мани се, влашки враже!
    Креш.
    Он не зна да је овај убоги враг после свега поштенији него тровалац. Рад.
  4. 3.б.

    несташно, немирно дете, немирна особа, враголан.

    — Нађоше се врагови деца, те им подвикнуше: Ћуран добија.
    Глиш.
  5. 4.

    враголија, псина, вражји посао. —Чинили су више пута враrа, а на рачун Лукин. Буд.

    би га знао, ~ з н а нико не зна; ~ не спава зло је увек могуће; врагу из мреже (торбе) утећи а) ослободити се, отарасити се зла; б) битизао као враг, радити, поступати зло, као враг; врагу душу записати потпуно се предати злу, огрести у злу; врагу свећу палити са злима људима се дружити, зле људе бранити и улагивати им се; живети као мукотрпно живети.

Фразе

бојати се (чеrа) као ~ тамјана зазирати (од чега), избегавати (што), не трпети, не подносити (што); до враrа ! до сто врагова ! иди до врага ! к врагV (ишао, нек иде)! нека те ~ носи ! ~ те однео! и сл. нар. клетве којима се некоме жели зло; дошао је ~ по своје ! зло је на видику, спрема се зло; јест, врага ! никако, нипошто; као ~ у мало воде (живети) веома тескобно, тешко(живети); коrа враrа! што? зашто? (кад се говори у љутини или се што одбија); који му је ~ што му је; не да му враг мира (мировати) увек нешто подузима, копка; неки се ~ кува нешто се спрема; не лези враже ! зло може увек доћи, настати; није ђаво него ~ исто је (каже се обично за нешто рђаво); није то без враrа нема ту шале; није ~ тако црн а) није несрећа тако велика; б) није тако зао (онај о коме се говори); ни ~ (неће, не може) нико (неће, не може); онде где је ~ рекао лаку ноћ запуштен, забитан крај; по врагу пећи одати се злу, покварити се; послати кога к врагу зажелети коме зло; при врагу бити далеко или на злу путу бити; прођи се врага ! мани се зла, напусти рђав посао; стари ~ вулг. стари човек, старац; с врагом ручати (вечерати), с врагом се побратити, врагу душу записати, предати се врагу одлучити се на зла дела; с врагом тикве сејати, садити рђаво проћи; тражити врага (са) свећом намерно се излагати злу; види врага ! гле ! г ле! ; врага! при одрицању: никако, ни говора;
Изворни текст (OCR)
вра̑г м (мн. вра̏гови и вра̑зи, ген. враго́ва̄ и вра̏го̄ва̄) 1. празн. по народном веровању натприродно биће које је оличење зла, ђаво, сотона. — Све ће враг однијети. Ћип. Силно с стресе као врази да га муче. Ил. 2. заст. непријатељ. — Ја у вама — и ми сви не видимо више нашега ректора него пандура наших враrова. Ћал. Врази сужну домовину тлаче, чуј де, мати, како она плаче. Радич. 3. нар. а. назив за било које биће, предмет и др. у љутњи, грдњи, негодовању и сл. — Мани се, влашки враже! Креш. Он не зна да је овај убоги враг после свега поштенији него тровалац. Рад. Д. б. несташно, немирно дете, немирна особа, враголан. — Нађоше се врагови деца, те им подвикнуше: Ћуран добија. Глиш. 4. враголија, псина, вражји посао. —Чинили су више пута враrа, а на рачун Лукин. Буд.