ру́ка
рука QA: medium
Лема
рука
Извор
том 5, стр. 572, редослед 29
- 1.а.
(дат. ру́ци и ру̑ци, ак. ру̑ку, вок. ру̑ко, лок. ру́ци; мн. ру̑ке, ген. ру̏кӯ, ређе ру́ка̄, дат. ру̀кама, ак. ру̑ке) један од горњих удова човечјег тела, екстремитета од рамена до врхова прстију.
— У ратара црне руке, а бијела погача. Н. посл.
Дрвеће се ... узњихало својим гранатим рукама.
- 1.б.
крајњи део тога екстремитета, од зглоба изнад шаке до врхова прстију.
— <иротиња ... најежене коже ... хуче у руке.
- 2.а.
фиг. извршилац каквог посла, радник.
— Читаве индустрије и занати ... остали су без радних руку
- 2.б.
посао, рад, делатност.
— Свагдје се опажа његова неуморна рука.
- 3.
рукопис.
— Добије ... писмо коме на адреси позна руку свога сина.
4, власт, моћ, надлежност, својина.
— Побједа је у вашим рукама.
Новци су у твојим рукама, па кад ти нестане, а ти кажи!
- 5.а.
врста, каквоћа.
— У задрузи је било занатлија од сваке руке.
- 5.б.
начин, метод (рада, понашања и сл.).
— 1очињали смо од сваке руке, па не иде.
Овај кушаше на све руке удобровољити зловољна госта.
- 5.в.
друштвени слој, сталеж, ранг.
— Два изгомета, један од господске руке, други од наше, састаше се да буду заједно на ругло народу!
Та познаш ју, најволи овако међу женама ниже руке.
- 6.
извор, порекло.
— Ове вијести морали би имати из прве руке.
Писци дочаравају живот, а критичари га из друге руке тумаче.
- 7.
стра^а (лева или десна).
— Посао ми је био ... да му у колима седим с леве руке.
- 8.
(обично с додатком: (за)просити, (по)нудити, дати затражити) пристанак на брак.
— Дошао сам да од вас просим руку Јуцину.
Усудио се да јој понуди руку, али она га је кратко одбила.
- 9.
слобода рада, деловања, поступања, иницијатива.
— Не ваља везивати руке умјетницима.
- 10.
песн. срећа.
folk— А у Турке јуриш учините ... биће наша рука, ако бог да.
Фразе
бити на руци помоћи, помагати; бити везаних руку бити зависан од кога, не моћи радити по своме нахођењу, бити ограничен у располагању чим; бити срећне руке имати у свему успеха; гвоздена, железна ~ велика строгост, дисциплина; голих руку без ичега, без икаква средства у рукама (приликом борбе и сл.); дати комад хлеба у руке учинити да неко самостално зарађује, оспособити кога да се издржава својим радом, спремити кога за жживот; дати У руке предати, поверити некоме да руководи; десна рука (бити, постати) ослонац, потпора коме (бити, постати); дићи руке од кога, чега напустити кога, као непоправљивог, као безнадежан случај; манути се узалудног посла; дићи руку на кога физички напасти; убити; учинити покушај убиства; ударити кога ко се не сме тући; дићи руку на себе покушати или извршити самоубиство; држати дизгине у својим рукама држати управу чега, управљати; држати конце у својим рукама, узети конце у своје руке држати, узети власт, управу над чим; не пуштати власт, управу (над чим); дуге руке (имати) бити лопов, краољивац живети на кратку р Уку живети брзо, бурно, интензивно; (за)- трести чи) у руку руковати се златне руке (имати) бити врло вешт, умешан у послу који обавља рукама; из Прве руке (купити, сазнати и сл.) из самога извора, без посредника; из друге, треће руке, из руке у руку (ићи и сл.) ићи од једног до другог, мењати власника; изван руке (бити, налазити се) на удаљености, на неприступачном месту (бити, налазити се); измаћи (се) из руку не добити нешто, пропустити, изгубити; има ту рука рабоТе ту се ради нешто тајно и непоштено; имати кога, што у рукама имати кога или што као доказ, потврду, оправдање чега; имати пуне руке посла бити веома заузет послом; испадати за руком в. ићи од руке; испод руке тајно; (ис)пустити из руке (руку) (из)губити, пропустити што чиме се располагало, што је било у моћи; ићи на руку помагати; ићи од руке обављати без тешкоћа, са успехом неки посао; јака рука в. гвоздена рука; (к) себи руке остави то, то није твоје; каљати руке радити што недостојно, нечасно; мешати се у нешто непоштено; (као, док би, што би) руком о руку врло брзо, у тренутку; као руком однесено брзо је прошло (о болести); лаке руке издашно, олако (бацити, потрошити); љуби руке ир. добро је, поздравља вас (о ономе за кога се распитујете); љубим руке заст. поздрав деце и млађих упућен старијима; метнути, на слонити руку на кога, што имати жељу, намеру да се неко, нешто потчини, казни, окупира; на брзу руку брзо, журно; на дохват (у) руке веома близу; на лаку руку неозбиљно, олако; на леву руку (о браку) в. уз брак (изр.); на руку, на руке (добити, примити) добити, примити чисто, нето) кад се одузму сви одбици); на своју
Изворни текст (OCR)
ру́ка ж (дат. ру́ци и ру̑ци, ак. ру̑ку, вок. ру̑ко, лок. ру́ци; мн. ру̑ке, ген. ру̏кӯ, ређе ру́ка̄, дат. ру̀кама, ак. ру̑ке) 1. а. један од горњих удова човечјег тела, екстремитета од рамена до врхова прстију. — У ратара црне руке, а бијела погача. Н. посл. Вук. фиг. Дрвеће се ... узњихало својим гранатим рукама. Креш. б. крајњи део тога екстремитета, од зглоба изнад шаке до врхова прстију. — <иротиња ... најежене коже ... хуче у руке. Андр. И. 2. фиг. а. извршилац каквог посла, радник. — Читаве индустрије и занати ... остали су без радних руку Скерл. б. посао, рад, делатност. — Свагдје се опажа његова неуморна рука. Леск. Ј. 3. рукопис. — Добије ... писмо коме на адреси позна руку свога сина. Крањч. Стј. 4, власт, моћ, надлежност, својина. — Побједа је у вашим рукама. Крањч. Стј. Новци су у твојим рукама, па кад ти нестане, а ти кажи! Лаз. Л. 5. а. врста, каквоћа. — У задрузи је било занатлија од сваке руке. Ђорђ. б. начин, метод (рада, понашања и сл.). — 1очињали смо од сваке руке, па не иде. Марк. М. Овај кушаше на све руке удобровољити зловољна госта. Јурк. в. друштвени слој, сталеж, ранг. — Два изгомета, један од господске руке, други од наше, састаше се да буду заједно на ругло народу! Мат. Та познаш ју, најволи овако међу женама ниже руке. Новак. 6. извор, порекло. — Ове вијести морали би имати из прве руке. Јонке. Писци дочаравају живот, а критичари га из друге руке тумаче. Богдан. 7. стра^а (лева или десна). — Посао ми је био ... да му у колима седим с леве руке. Нед. 8. (обично с додатком: (за)просити, (по)нудити, дати затражити) пристанак на брак. — Дошао сам да од вас просим руку Јуцину. Игњ. Усудио се да јој понуди руку, али она га је кратко одбила. Л-К. 9. слобода рада, деловања, поступања, иницијатива. — Не ваља везивати руке умјетницима. Марј. М. 10. нар. песн. срећа. — А у Турке јуриш учините ... биће наша рука, ако бог да. НП Вук.